Авал-авал анивиъий са хайлинди мамзиля мида хырыда гид у1лькиди пачалыгъ.
Гьа пачалыгъад пачагьара сивхьир ай къанын: рыхьц1ыр сен гъийкьыйне, инсан лазим мардиш, хьур. Гьа ешди ад инсанар гъы1ла хьура саъ нац1уру хадулгъарай. Нац1ур ки делид зар гъад виъий, къалинды. Хьура саъ йыхьыдки гихъирхьусий хьур ки минкир адиший.
Йыгъырмыкла са йыгъа са йогъц1ур сен йишид калды эдемиед дидды гъийкьыр ай рыхьц1ыр сен. Гьадады миние ки дид хана йиъина ай хьура саъ хагъус гъы1лаа. Ледыркьадире минийды дидда ешел хывкьас джившир ай. «Гьай джан дид, гьемисед кьанын сивхьинийды хал выдж гийтхьуй, зас йигара ад кал име вы йикьир? Шыв гьаъас, пачагьад къанын виъи. Кьуле джывгыйне, хизан белидихьде гипхьуси, хынимешды язухъ йиъи.», — рухьура духара.
«Гьай джан дух, зы изды гьу1мирдид бадана диш ешере ад, зас гьидыхдана ул хъудиш. Амма йик1ыы йит1кьыри, мида саъ са къадды сыдыла выды духара вы ки хагъусды йиъид. Джандады велед инсындид йик1ис бала ширинды кар виъи, гьад кар йиъи зада гьеч лет1ес джишир ад»,- хьур, мааки ешлес гикьури гьеми кьа1сды эдеми.
«Изды дидис йикьисды бериды ки зы йик1ыы гъад, изды хаджалат гьаъара ад, гьидире зада йик1 йич1еси диды хыл выгыргас. Шыв ламысдыхьван дуьнйады ешемиш хъикиси, зада йикисдиш гьеми кар кьуле гыргас», — хьур, гьеминие джуды дид гъы1ла ти суру дама йыгыр кулурмыд арыди гирк1а гьыъыри. «Йишид кал йикий, за ки изды джандыла хыл лювуршере», — гьухьур миние.
«Вышед кьула зы миди хъиркьыр, дагулана за вы хала хъыгаси, вы миди гьалаки, а1гьтиет йишир, сукьа, гьалысга гьаджагун бадана», — гьухьур дидде, дух хала хъархы1ри текене са выдж.
Хъыхьыр гьеминие, халды джил лаъ ливир, а1пхъу1ри ара саъ къуй. Выше йыхьыр дама дид хала хъыгыри. Дидде рухьура: «Гьемиди къуе ари шуна-га дуламиш йишир йигара, мадды чара адиш, гъаъ гьалысга гьаджагусна — гьагухьна, гьабише дыхьыр пачагьас шагыет гьаъаси».
Гьаса-гьаса лихъитхьури ц1ухьуддухъунды сенбыр.
Йыгъырмыкла са йыгъа гьемибишды пачагьахда къаршиди гид кьухьды гуджлид пачалыгъад люти пачагьара сидыгыр а джуды везирер: йывандид даймашды гваргы ливхьир лакь, лакьа ари ихьир ай са усуд кьат1 ки, са кагъатад джар ки. Джарак ари кихьир ай кьва1д суъал. Сахьусды суал йиъий: «Гьеми усуд кьат1ыд, хук виъид вахтинды, гъваб гид сур гьилды йиъийди, га1рибыр гъад сур гьилды йиъиди гьац1ара гьыъын». Кьва1дхьусды суал ки йиъий: «Йивандид даймар, ранг-рухул, бый-быхах сиене са йиъид, гьилды улихьде, гьилды джубра рывг1ырди гьац1ыйне, выды пачалыгъ ки, вы ки хыл кидживкьыр сатаси, ама джац1ыйне, сиене халкь ки, вы ки изды къулар дикиси…»
Пачагьара джуды сиене везирер, незирер ягъмиш дыъыр сидиргара сиене пачалыгъ виъидухъунды халкьдис хабар вац1ара ваъ, хьур, хала-хала а1ч1ур хуткаъ, джываб гьац1ад вышга ама, хьур.
Йыгъ джухьур, выш джухьур, дуьргъу1ри-дирхьыри, амма гьадид джываб гьац1ад са инсан йишир диш.
Духарыс йик1ыы йидкьыри джуды кьа1сды дидда хуткас дживабыр гьац1арама, хьур. Диде гьухьури: «Валлагь, джан дух, усуд кьат1 хьидик хагъур йигара, гъваб гид сур хьидик ара саъ кал китхьуси, га1рибыр гъад сур хьидид уу суру йикиси. Даймашикла кьухьды вац1ын бадана, гьабыр хьидид латада хьед кывыс сигыр йигара, гьилды дай улихьде выхьыр хьед рагъара кувч1урди, гьа дай к1ыб рывг1ыр ад виъи».
Шад йишир йыхьыр гьеминийды духара пачагьада джывабыр гьухьури. Гьадады азад вишири пачалыгъ. Йыгъырмыкла са йыгъа гене ки пачагьара сес хъывыъыри гьеминийхда, хуткас, хьур, гьалысна джац1ыд джывабыр джус шууна гьац1ырди. Гаа1ч1ус джишир, гьеминие сиене ихтилат гьыъыри дид джуды сагъна мара, хьур, гьанийда хуткуйне, гьац1ыд йиъи, хьур. Гьадады пачагьара кьа1сдыбыр нац1уру хадулгъад къанын гехъевири, гьа йыгъала хъуъ кьа1сдыбишис артухды гьу1рмет ваъ, хьур, къанын сивхьири.
