Саид-Бабад гьакьалбыр

Ай-адиший Шеркьи валаетди са Саид-Баба рухьуд эдеми ай. Йыгъ-выш минийды йик1ыы гъад са дилег виъий — гьакьалдид, несигьа1тдид китабыр кьыле гьаъара, сиъин гьац1ара гьаъас йигарай. Гьила гьакьалдид китаб гьагурди, гьа кихьис чалыш руъурай. Гьа вахтинди китаб лешус бала четин йиъий багьава1лис гюре. Шудаъ китабыр кьыле гьыъырдики, Саид-Бабас джус йыгад суалмыд дживабыр кьыле гьыъыд китабырма аргардиш.
Йыгъырмыкла са йыгъа Саид-Бабас иршере, гьилиъди са лап гуджлид, сиъин гьац1ад месэлемыд магьа1лим анийиъи, хьур. Гьанийды дур ки йиъий Ансари. Саид-Баба, ишид ка, агъу1ре рыкъа, гьа тепебыр, гьа банбыр, сывбыр, эхир лийкьара Ансари ад шегьерди. Сукур руъура минийды халыхдана. Аъ йыхьыйне, гьабгура са мич1ри джагвара йишид кьа1сды эдеми, сукьур ут1ур а китаба кьыле гьаъара.
«Вы гьылимдыхда, гьылим лювшус йиркьыр ад име?» — хулкара Ансарире. Саид-Бабара кьул йывырха1ре.
«Гымиш багьад кар йиъи. Ма, гьеми виъи гьа1беси захда ад гьылимбыр. Гьылимбыр леш», — рухьура Саид-Бабара.
Кьа1сие рухьура: «Гьылим маса вылц1аддиш тангымык, гьа хайлин гедене ахтармиш выъыр йыгад йиъи. Герекдиш, гьавае сымары1х, выды сафар хырыда виъи, гьа тангабыр вас лазим йикиси. Идгедене йикьа, за вас хьибыд меслягьа1т выси. Быт1рана хъац, йик1ыы хакь. Сахьусды меслягьа1т мисед йиъи. «Ха1ла1 ц1амды гыбыл гьагуйне гьац1, гьа са белидид лышан ид».
«Валлагь, ми таджибдид меслягьа1т йиъи,- рухьура Саид-Бабара. — Зас гыблид шыв дерд а, зас изды геледжекдид шууна йикисды, зас гьидылана гич1ер диш».
«Вы изды г1а1ле ийчесды йиъинехъун, гьамыъмадана хъырых», — рухьура Ансарире.
Саид-Баба гихъийхьири.
«Изды кьва1дхьусды меслягьа1т мисед йиъи. Эгер ваа ха1сил йишихьвна шурук, га1т не тыла, вы йиш гьамыд иесси, сагьибвалды ваъ, гьабыр у1х.»
«Мики таджибды исмарыш, тапширма йиъи,» — рухьура Саид-Бабара.
«Хъац хьибыдхьусды меслягьа1тдыхда, — рухьура Ансарире. — Азад гьаъ, эгер ягъмиш гьыъыдыхъунды ва выды и рухьуд кар гьилига джыъыхьвна, выды улихьде ачых йикис эккед ракбыр».
Саид-Баба ми ихтилатахда гийкьардиш, гьа ч1илмыд кьуле ибхьурдиш, амма кьа1сиере лабт1уд ваъара. Саид-Баба меджбыр руъура лухъузур хъыхьын бадана.
Саид-Баба хырыдад четинды сафарды рыкъа1 абгъу1ре. Са нече шумды иди йыгъала леркьара Бухара рухьуд шегьерди. Йыхана алвер ад йыгъа Саид-Баба илхьвара базара. Аъ а1ч1унухьван, минийды хьура липхьура са инсан, гьеми сагьа1тди лешур ад га1т, тыла на шурук. Саид-Бабас гьайвырды йик1ыы хъу1гъу1ре Ансарид меслегьа1т. «Ха1йиф, — рухьура Саид Бабара, — к1ыбди ка йиркьыр йигад ий, белки изды къисмат гьамыла асыллы йикисий». Саид-Бабара гьай вылц1ара джубра руъура гьеми га1т не тыла на шурук лешуд эдемиед. Гьеми эдеми ахъылгардиш Саид-Бабада, йыгъ лат1ур ругъуйне, эхир наха1хда ка алгара гьеминийды хал. Саид-Бабара минет ваъара гьа га1т, тыла на шурук джус масак высна, эхир рази руъура — масак вылц1ара. Ха1р багьанадыхьван, липхьура хьибыд сен. Саид-Бабакла руъура дур-ун ад ухурмыд устар. Га1т, тыла ва шурук мыска гьеминийихьван анийиъий.
Са йыгъырмыкла са йыгъа Саид-Бабас гьагур а к1аъдыкалды гыбыл, гыбыл ки са джурадире гьабгура. Саид-Бабас садахьур ка Ансарид ихтилат йик1ыы хъу1гъу1ре. Саид Бабара гьайвырди джуду га1т, тыла на шурук ари ихьир, сулкара мадды шегьердыхда на руъура.
Леркьара Исфаган шегьерди, хьели са ха1фтидыла ка иршере, валлагь, Бухара шегьерды да1ви липхьур а, хьур, амма гьа гыбыл йиъий тина виъид йиванашды туз йиъий, хьур. Исфаган шегьерди ад инсанашис гьеми эдеми к1ва1ч1е йиъий, гьис хьурди гьабишис га1тер, тылыймар на шурукмар хес руъурдиший. Саид-Бабас чара вишир диш, мибыр ки хана руъура шегьердид къирхыды ка, ешемиш йикис са пещеради. Бегеде хад му1къма хад илсанашды гьасад гьадат ай, текене ешемиш руъуд девришес улед-рагъад садакьана хьыв, хьед вылц1ад йиъий, гьис хьурди джуьхьды ма1хсилес, багъмыс, бысданмыс берекет вын бадана. Ара, ара выр ка Саид-Бабахда диъид, хъит1ид рыкъа1, мукъа1 мийманар а1дубгъу1ре.
Гьа са сен, хьуд сен, дайрады вахт вишир, Саид-Бабас са дегишвалды адиший, йыгъала йыгъа джуду тылыек, гы1тирик не шуркук балана киджилхъара. Садахьур ка га1т валгара инсындид ч1илыла Саид-Бабахьван. «Гьай иесси,- рухьура гытире, — вас гьеч гьац1ыр йигардишме, гьили ади гьа таджибед рак?»
«Зас таджиб руъурдиш», — рухьура Саид-Бабара.
Шурук ки гьалгара, вы янгъылмиш ма1гъ. Гьаса вахт виъине ад, вахда адгъу1д алверчиер, кирхьанагар, ва яки райхъне хъуъ-хьуъ диъид инсанашда гьис худжулкад, белки гьабыр ариф Ансариере сидиргабыр дикис.
Ми ч1елбыр ишийне, фикирли руъура Саид -Баба.
«Иди ведана ве рухьуд йикис, мыс иди гьа рак зада агасий хьур, мидиъ дуруъубышыхда хъац1уд ийдин».
«Гьа1лебеттики, — рухьура тылыере, — рак нече шумаиди ачых йишир мидухъундыгема, анджах вас гьа гьагурдиш. Амма ес гьагури, вада гьухьус йишир диш, гьис хьурди вы яхда хъабцурдиший. Гьамыъ вахда ц1амды вахт виъи мабад, вы кьа1се йиъи».
Мибыр гьагвабыр имихь, хьур, фикир ваъара Саид-Бабара. Сада Саид-Баба ад пещерадид риге лубзура са девриш. Тыла, га1т не шурук минийхьван вердиш руъура, сагьа1тмыхьван гьулхъара, гьалгара. Эхир Саид-Бабара минийис джуду дердибыр гьаъара, сирбыр ачых гьаъара. «За шыв гьаъаси, — рухуьура Саид-Бабара, гьеми ха1йванмашды зы дживабкар йиъи, хьибыдхьусды месэле зада гьеч ыджывгыр а».
Зас пешкеш гьаъ, рухьура гьеми деврише.
Саид Бабара рухьура: «Вас балад карбыр йигара йикис, зас вы гьац1аддиш, хъац1аддиш».
Ми арыди тылыере рухьура: «Сидига е девришихьван, ес гьа хъыгара йишир а».
«Гьабыр издыбыр и, — рухьура Саид-Бабара, — за гьабыр масак лешур, гьалысна высдидиш, ва яки зы гьалысна маджбыр диш».
«Вы генеки мискьинене а, — рухьура деврише, — вада къулар ка ханийиъи гьеми ха1йванмар. Зы хъу1гъу1ре, Саид -Баба, вы сагъиший, амма гьац1, изды дур йиъи «Дарваза», гьа рак йиъи рухьуд ихтилат и. Ла1хъа1шур джуду карки гьеми деврише.
Саид-Баба джубра гахъара гелгара, фикир ваъара: «Яраб гьеми йиъимихь гьа рак, хьибыдхьусды месэле рухьудбыйды?»
Кьва1д сен гене литхьури Саид-Бабара ха1ммише фикир ваъара гьа хьибыдхьусды месэледид нетидже. Са йыгъа гьание тылыеде не гы1тирде ва шуркуда рухьура: «За ве ва1с йигадиъне сихъиргара , гъийгъадыла хъуъ ве вы1хьды ихтияра а, белки ве девришед дарвазады руъус. вы1хьды йик1ис йигад гьаъ, адгасиме, хъу1гъу1симе фикир ваъ. Зы гийкьыри, ве инсанар калдыбыр йиъи, гьадис гюре ве азад и».
Ми арыди са гьаламат калды кар руъура. Саид-Бабас джухда сес ваъад кал руъура. Хъуъ лакъыд, девриш дарваза йиъи. Гакъара лузур а. Яхъ гьаъади Саид-Бабас ариф Ансарид ка йишир, хъуъ гакьыд йиъимы. «Гьемидухъунды гедене ва фикир ваъарай, шууна вахт липхьвасий, хьур. А-у хад гьалыклана фикир ваъардиший, гьадис гюре гьа дараджия гьемидухъунды ыхьа1 лийкьыри. Генеки са пай вас вац1ыри, ма, лешаъ гьеми китаб, гене кьыле гьаъ». Саид Бабада вылц1ара са эккед къизилваракьахьван кихьир ад китаб. Ми гьа кьыле гьаъара ка1бч1ура.