Ай-адиший са лап1к1ачи, гьанийихда къари не хьибыр дух ай. Бала касибене ешемиш диъий. Дуламиш диъий балугъ хывыркьара масак вылц1ара. Йыгъырмыкла са йыгъа гьамкьуъдыхда ка йиркьыр киере чил, са арыдыла ка чил саъ деъед ка йиъи, гьайвыр миние чил гъаъ хъедеъэре ка1ч1ури, амма гъаъ деъес йич1ердиш. Эхир хак сывхы1р ухур кит1е гьаъара, гьадид ау лиере кыт1, гъаъ деъере чил, гакьама эккед са йыма1лед джандак, чил ки сур-ч1ык йишир вай виран йишир.
Лап1к1ачи пашмал йишир, гуджедыре чил дюз хъыъыр, къуру хъыъыр са арыдыла ка ма кихъиере чил деръягьак. Сукьур гюзет гьаъара чил силъэреме, хьур, гьа гакьара а, са арыдыла ка чил юкьа1 йишир. Лап1к1ачи аъ ка1ч1ур чалыш йишир чил гъаъ дехъеъэс.
Дихъиъир чилихда гакъама дзырад ю1кьды парч йиъий, гъаъ эгъет1ир - парча аъна пальчикь анийиъи. Хьуъ хагъур парч, ма чил кихъире, ма гакьыд чил юкьа1 йиъи, гъаъ диъир гакьама аъна кьырыбыр, гъа1йнебыр, руг-ч1ы1хбыр анийиъий.
Лап1к1ачиес гьухьусдухъунды джигара руъура, сукьур ешере, лаъ ха1ле гакьыр, рухьура:
- Гьай Аллагь, Вас гьац1ара за юкьа риджеким чил кийийне, сешун агырдиш, гьеми хылис адана зас ризкь вияаъ.»
Ма хабгъура чил дерягьак, сукьур гюзет гьаъара, вахт вишир гъаъ дехъеэди, ма чил юкьа1 йиъи, гакьама хъадгыр а ари хьидик гьидыхда иди. Хъаджир угъад валыг, ари хьидик ка1ч1ур, хъехъейир гъаъ хъедеъэре, маа балугъ адиш, ари гакьама к1аъды гыбыт1ый анивиъи. Гъаъ эгъет1ир, къы1бды парче ки лет1ир гакъыйне, печат гъай Сулейман Давыдды. Ми гьувгуйне, шад йишир лап1к1ачи, за ми масак выр заргарад шигьи ягъмиш ваъас.
Лаъ кет1ид гьеми агъыра йиъи, ула саъ кьа1ре гьаъара - ара гъаъ шывга руъурдиш. Са беридикла ка гьеми гыбыт1ыя гъаъ агъа1гъу1ре хале гаатхы1д хьум, сиене гъаъ йидкьыдыла хъуъ, гьеми хьумакла са гьа1джайибды кар гъаъ йибкьыр. Келле гьемидид са мынариек кивикара, хылабыр са хьыланмык кикара, г1ал са эккед хвомак кикара, хьехьимыд кьа1ч1быр дурбабыр кал йиъи, сылабыр ва гьухьус духлакла гьыъымык кикара, улабыр кьву1нды фаарадид ка йиъи. Выдж ки са йик1ис к1ва1ч1ды кар йиъи. Лап1к1ачиес гьеми гьувгуйне, джанде сивилэд дамар хъу1вгъу1р диш.
Гьеми ифритере, лап1ка1чи гьагвуйне эккед лал кевилъэре: «О, кухьду пачагь Сулейман, зы йикье маъ, за вахьван ха1джет гьаъасдиш, выды ч1илы чел ливхьисдиш.»
Лап1к1ачиес таджиб руъура, гьеми гьалгыны Сулейман пачагьакла, Сулейман пачагь йикьир ад гьа1гъзырна мыедвеш сен йишир а, е ешемиш диъид мадды девир виъий.
«Ихтилат гьаъ, гьис йиъи вы гьеми гыбыт1ые аъна ад, гьал и вы гьади ари ийид?» - хулкара лап1к1ачиере.
Гьеми ч1илмыд ун йишид, ифритере лал въара: «Гьай лап1к1ачи, шад йиш.»
Лап1к1ачие рухьура: «Гьидыла и зы шад руъуд?»
«Гьис хьурди, зас выъыд агь-айизар хьибдывешды сыда зы гьеми гыбыт1ые ари ийиние выр ай. Гьаса йишийне, вахда хьибыд дилег а, за выды хьибыд дилег кьуле йыгыр йигара.»
«Шиви изды дилег?» - хулкара лап1к1ачиере.
«Выды дилег йиъи, шууду уьлюмехьван вас йикьис йигарди йихьа1ъ»
«Вы гъаъ гыбыт1ыя сихъигыдыла име, зы йикье гьаъад?».
«О, ифритешды кьухьды, за вас йыхвалды ваъара, ва зас писвалды хъаваъара».
Гьеми ифрите аджыгъ ана лал ваъара: «Ва хъуъ бимивеъ, за вы зулумахьван йикье гьаъас.»
Лап1к1ачиес са фикир йик1ыы вуруъура, за гьаниы гьа1мал лиес, хьур. Лап1к1ачие хулкара: «Вы гьемидухъун эккед, къаябдухъунды ифрит, шууна и гьеми к1аъды гыбыт1ые ари ывхьы1д, зы гьеми таджибед карды гьеч инамиш диш».
«Вы инамиш дишме, зы гьемиди ай хьур?»
«Зы мысна инамиш йикисдиш, - рухьура лап1к1ачие, - гьисхьурди изды кьву1нды улис гьаджагур, гьухьус йикис диш.»
Хъа1л лип1кьыр ифритес, сурда-курда йишир, а-у ругъур хьум кийтхьур, яваш явашне а1хъа1бч1ура гыбыт1ые. Ари а1хъа1ч1ур бегьем йишида хъуъ, лап1к1ачиере гьайвыр ла1хъа1шур у ыхъы1рхы1ре гыбыт1ые мынтар, гъигъе хъаваъара, хьели лал ваъара ифритехда: «Гьамыъ йихьа1ъ, шууна ва зы йикье гьаъасды, за вы гьила хывкьырди, гьади дерягьак хухъувгъуси. Чил кийир балугъмар хакьас йидкьыбышде за гьухьус, гьеми фуланды гыбыт1ый Сулейманды пычат гъад ывгыхьвна, гьална ачых мываъ, хьур, гьис хьурди Сулейман пачагьара ихтияр вылц1ар диш.»
Ифрит хъацур, гийкьара, лап1к1ачиере выдж арца гьыъыдид, амма миннет ваъара зы гъаъ сихъивга хьур, за зарафатбыр йиъи хьур гьаъад.
Лап1к1ачиере гъигъене рухьура: «Мыхьчеб мываъ, йик1ис к1ва1ч1ды кар, вы сахьусды алчахды виъи гьеми дуьнюдуьнйады».
Ифрит сабыра хъибкьыр, явашды сесехьван рухьура: «Гьай лап1к1ачи, шиви вас закла йигад?»
«За вы хырыдад дарягьа вешды сыда шууна гыбыт1ые айди, гьадухъунды за вы ма сабтаси.»
«Бес за вада хайиш гьыъыр дишийме зас ра1хим ваъ, хьур, вы захда хъавацур диш, шуунага зы арца гьаъас йигара йишир».
Ма ифритере рухьура: «Ачых гьаъ ула, зы гъаъ сихъивга, за вас ху1рметбыр гьаъас.»
Лап1к1ачие лал ваъара: «Зы ваа инамиш хъу1гъу1д диш, гьамыъ зы на вы пачагьад вазир Юна духтур Дубан ка дикиси.»
«Гьабыр выши?» - хулкара ифрите.
«Гьабыр пачагьад везир не духтур диъи».
«Шыв вакьие виъи гьабышиы йибкьыд?» - хулкара ифрите.
«Вы хъавац, за вас гьамыъ гьабишды ихтилат гьаъас».

- Са валаетди ай са бала йыхды, девлетли, гьухьусдухъунды дур-ун ад, гуджлид къушум ад, нукерер, назирер ад пачагь. Амма пачагьак са сыных кий, гьанийды джандик кий гарбыр. Дуьнйады гъадухъунды духтурашихда, джара1ха1шихда сес выъыр, амма секкинийда пачагьас дава вич1ир диш. Шыв кеткырди, шыв лиъирди, шыв гъаткырди, дава пачагьас адиш.
Йыгъырмыкла са йыгъа гьеми шегьерди хабарсызна липхъура са дур-ун ад, адлы-санлы духтур-джарра1х Юнус, амма джуду еш хъишир ад эдеми йиъий. Джарра1х Юнус таныш йиъий балад а1лимешды, арифешды китабырмыхьван. Гьа1лимешды сиъин дарманмыд укьбыр гьац1арай, къуруд шиви, ма1хьды шиви, шууна ишлемиш гьаъасди. Эккед дараджий ад духтур йиъий. Ха1р багьанадыхьван, гьеми шегьерди са ха1фте липхьури, хьели гьеми духтурас ун рыхы1ре, валлах рухьура, пачагьак кид эзер гьалдана хъич1ер диш. Са йаьква1с духтур Юнус лаъ лузур, ари кид, кид быт1рад валыг ки лыъыр, руъура пачагьахда, шыв вакьиедыхда гиди хуткас, шив йиширди, гьидире йиширди? Йиркьыр пачагьад диван халма, везиреше бегеде йыгыр, духтура икрам вылц1ара. «Пачагь, сагъишид пачагь, зас ишир ай выды эзред гьалдана хъаъас джугъу1д, са духтурашда дава дживч1ед. Амма за вы хъаъаси,- рухьура духтурара, -я за вак дава кепкас диш, я за вас дарман высдиш, за вы гьаса хъаъаси».
Гьеми ч1елмыд ун йшийне, пачагьара хулкара: «Бес ва зы шууна и хъаъад, гьидыхьван и ? Эгер ва зы хъыъыхьна, за выды хизан, хынимер арха девлетды ливес, вы ки изды сахьусды йик1 гъад, ихтибарлы инсан йикиси».
Пачагьара йыкьас выр эн багьад валыгмар, лаъас выри духтура, хьели хулкара: «Ва зас са дава кыджывыр, са дава кеджепкыр шууна и хъаъасды, гьилды йыгъа и хъаъасды?»
«Ий, за вы гьаса хъаъаси, амма гьидыхьан иди вас герек диш»,- рухьура духтура.
Гьеми ихтилатбыр, меслягьа1тбыр гьыъыр гьеми духтур аъ шегьерди йыхьыр джус халды чара ваъара. Хала сихьир джуду укьмыд дава-дарманбыр, бынабыр тайин руъура. Гъаъ эгъет1ир сант, аъна хьвар ваъара, гьа хьвара ывъара укьмыд дарман, хьели сантыхда джубур ки хъы1хъы1хъ1р гьа1зыр хъаъара, гене са ругъуд чинк1иль калды ки гьа1зыр гьаъара. Быгади йыгъа руъура джуду дава-дарман ки хана дюз пачагьахда. «Вите, - рухьура пачагьада, - зы на вы майдана дюлхъес чинк1илехьван на сантыхьван».
Пачагьахьван гъаъ а1гъда1бгъу1ре джуду сиъин вазирер не назирер, нукарар, къаривышер. Пачагь майдана лийкьыныхьван, духтур Юнус бегеде йыхьыр хыле вылц1ара сант на чинк1ил, вет рухьура пачагьада, гьеми майдана, тааки выды хылабыр шине илхьвама, ха1тда, ха1лда сипхьума. «Выды хылабыр шине итхьуда хъуъ, гьеми санта ад ух выды джандире аъ беъэс, хьели хала хъыхьыр ихъийиъ гьайвыр хьиде, лахъаъ темизды валыг, ара саъ мисихьде га1ч1ур сахас чалыш йиш».
Пачагьара рухьуд ка сиенебыр гьыъыр, быгады йыгъа лаъ лузур гакъама, джандик сашешун кимадиш, сиене кидухъунды т1ур-хур тер-темиз хъу1гъу1ре. Пачагь гьадухъунды шад йишир рази руъура, эли бана лахъагъуд ка. Гьемисед вакьие вишири пачагьахьван, духдур Юнус хъыхьыр джуду хала сахъахыр.
Быгады йыгъа лаъ лузур сулкара пачагьахда, шыв ха1ле ади. Гъара мадана духдур гьагуйне, пачагь гардан ваъас леч1ирхьыр джуду шадва1лире, джуду бегеде а сагъур хатир, ху1рмет ваъара. Везирешде, назирешде амыр выр гьеми духдурас багьад, быт1рад валыг, чалыг, илед, рагъад гихьис вылц1ара. Беземиш выъыр пачагьара быт1рад гъеблид уст1ул, духтур на пачагь сыкьы1р ширин, ширин сюгьбетбыр гьаъара, йыгъ лиере. Быгады йаьква1с ма пачагьара магарышбыр, пай-голбыр, дайрады тангабыр джуду йиванашикла са йиван ки, бар бына ки у лихъивхьир гьеми духдур Юнус явашды хьа1лехьван рыкъа1 ихъиере. Валлагь, чух сагъул, рухьура пачагьара, гьеми гьекъийкъатды духтур йиъи, гьис хьурди гьание гьалдана хъиджич1ид, зы хъыъыр, са вазелин, са дава кеджебкыр, бала гуджлид духтур йиъи, выдж сагъ йиший гьили йиширди.
Амма гьеми пачагьахда са йик1 ч1ирид, бала пехилды везир ай. Пачагьара Юнус духтурас выъыд ху1рмет, ха1зат гьувгуйне, агъыра йишир, лет1ес йишир диш. Ми везир пехил йишир, йик1е ч1ирид фикирбыр руъура, шунагади ки пачагьад на духтурад арабыр ч1ир йишин бадана. Хъирхьур, пачагьад чухуй ки хакьыр, мида тини йиъи, тина миди йиъи, шууна фитне ваъасди джац1ыр. «Пачагь, сагъишид пачагь, зас вада са месъэле ваъас йигара, эгер вы захда хъацухьвна за вас ихтилат гьаъас, маъ гьухьухьвна, гьаъасдиш». Пачагьара къашбыр эла хьури гыргара, таджиб руъура, шивди минийис гьухьус йигад, хьур, фикир вуруъура. «Гьай джан пачагь, гьа1зиз пачагь, за са суруула ул ливийне, изды пачагьара ч1ирид гвалахбыр гьаъара а, йиркьыд, йиркьыд духтурашиы инамиш руъура, амма гьанийис вы йикье гьаъас йигара ай».
Пачагь эккене бизар, инджикли йишир, т1ахьур, миди йиркьыр, тини йиркьыр, ваъ, эхес джишир а. Вазирере рухьура: «Эгер вы никьик кинехъун, уях йиш, за рухьура ад йиъи Юнус духтуракла». «Зы джинешде маъ,- рухьура пачагьара,- гьа изды бала йик1 гъад инсан йиъи, гьанийихда писды ихтилат маъ, гьа калды джарра1х са уьлкиди адиш. Гъийгъадыла хъуъ ха1р вазыра кихьиси маджут (жалование), за изды пачагьвалды гьанийихьван бара барна пай выъыхьвна бала диш. Везир, ва пехилвалды мываъ, гьа кар йыха диш. Гьасад са вакьиедид ихтилат гьаъас за вас, йыхана фикир ваъ, хъац захда». Пачагь кабгъу1ре вазирес вакьиедид ихтилат гьаъара.

Иран уьлкидид са пачагьлыгъа вишид гвалах виъи. Гьа валаетдид пачагьас гъы1рчер йыхы1с бала йик1 гъай. Гьасад тарлан вердиш выъыр ай джухьван гъы1рче выгыргас на. Гъы1рче руъуди выгыргарай джухьван, пачагьара къизилед джем выъыр ай, гьа джуду гардана ивир тарланас хьед кывылц1арай.
Йыгъырмыкла са йыгъа пачагьара садахьур ка рухьура, пачагьлыгъма ад тарланмар (сокол) хакьыр гъы1рче гыргас на ха1р гьаъ, хьур. Пачагьара амыр вылц1ара ягъмиш дишир гъы1рче дыхьын бадана, джухьван лувуршере джуду тарлан ки. Мибыр дуруъура явашды хьа1лехьван, эхир ледыркьара са дериди. Ерибыше мида мидиъ ч1а1нк1быр сырха1ре, ерибише чилбыр хъиере гъы1рчер хакьасды, ари итхьун бадана. Са чиле ивирхьвара эккед къаябдухъунды гъы1рч. Пачагьара рухьура: «Эгер гьеми гъы1рч гьалды кьулула хьуъ ливчирди, гьанийды за кьул лубкьаси». Гьеми арыди гъы1рчехъанаше диъир чилбыр ари йыгыр гъы1рч ад быйды чил. Садухьур ка гьеми гъы1рч кылаба лувзур пачагьас икрам выр, пачагьад кьулула хьуъ ливирчере. Пачагь гакьыд сиенебыр сасыныйыхда гадкьы1р ишарабыр гьаъара а, сасыныйы улабыр сийтере.
Пачагь, сагъишид пачагь, ва гьухьуд йиъий, гьалды кьулула хьуъ гъы1рч ливчирди, гьанийды кьул лубкьас, гьамыъ гъы1рч выды кьулула хьуъ ливчири. Эхир хъургъур пачагьара хъурухьура, гьай за шыв гьаъаси, изды миз ч1ирине валгыри, амма за гьа гъы1рч джывхы1р зы хъикьасдиш. Гьаса ки гьухьур, гьеми еримиш руъура гъы1рчед джубра. Хайлинды джыгыды йирхьыйне, къалинды кулурма гьувургара гъы1рч, гьеми геде сивиргара хылы гъад тарлан. Гьемидире къанатбыр сийир етере гъы1рчед улабыр быркьа1 гьаъара, быш вишир лувуркара, пачагьара к1ар лихьир викье хъаваъара, гьубгур къыдыкь ки хъаджир хала хъихире.
Ула гьанкьуъдид вахт виъи, пачагьас негьер калды гьаъас йыгара а, амма мида мидиъ хьед гьилана гьагвардиш. Пачагьад г1ал къуру йишир а, ва йиванашды ки. Лаъ гакьыд, хукала саъ ук1-ук1 на хьед ка1бч1ура а. Гардана ад джем эгъеп1ир хукахьде гивхьир гыра харкьара, сагьа1лды а1ч1уйне ка, рагъас хьур ана, тарланара йывхы1р джем саъсаъара. Пачагьара маа гихъивхьир увц1а хъаваъара, тарланад улихьде сихъвирхьере, маа гьимидире саъ сыхъывъара. Аджыгъламиш йишир пачагь маа гихъвирхьере джем йывандис кывыс хьур, ама ма тарланара кьа1ре хъаваъара. Ми гедене пачагь гъепхъура тарланахда, лалбыр гьаъара гьеми шыв бела вишир а, хьур, хьед рагъас вырдиш, хьур. Эгъеп1ир гьеминие тур туфанг вырыхы1ре гьеми тарлан. Гьадики викьид джигиди ки гьадире ишарабыр гьаъара пачагьас, лаъ хукахда гакъ, хьур. Пачагьара кьул лаъ выъыд, хука са гьа1зриъилдухъунды г1ар гъа, г1а1ля ки агъу саъара. Гьа агъу йиъий хьи пачагьара халкьара ад хьед кал гьагур. Шыв хъаъас, йывхы1д тарлан йывхы1р. Эккене пашмал йишир хъургур хъу1гъу1ре хала. Лехъеркьара гъы1рчехъанар гид джигиди. Магь, гьеми гъы1рчед вес къавырма гьаъ, рухьура пачагьара. Хьели хъыхьыр джуду таха сухъубкьура.
Садахьур нахджирес гич1 йывхы1р, лал выъыр викьире. Пачагьара гьарый кивилъэре, джуду тарлан викье выъыр, хьур. Гьа йыгъала хъуъ гьа пачагьлыгъа адухъунды тарланмар къутармиш гьаъара гьа валаетдид пачагь ки са саягъ руъура, джу шыв рухьурди, шыв гьаъарди хъац1ардиший. Гьасад вакьие вишир пачагьахьван.
Вазире рухьура, Джан пачагь, за рухьуд шывга адиш, я духтур Юнуса зас выъыд писвалды адиш, зас гич1ерей гьание вы йикье гьаъас, гьис хьурди са валаетди вазир йикьид ка пачагьад духарыс кьул лип1дис йыгара йишид йиъи. Гьа шууна йишид и, хьур, хулкара пачагьара. Хъац, пачагь сагъйишид, пачагь, гьа вакьиедид ихтилат ки гьаъас за вас.
Са пачагьлыгъа ай са финдигар на каркатан везир, гьеми везиред пачагьахда ай дух, амма духарыс йик1 гъай гъы1рчешиы ка балугъмар хакьас. Духарды диде-пачагьара, амыр вылц1ара джуду вазирешис, назирешис джуду дух текене гъы1рче симелыг, хьур, гьили йыхьырди ки, везир джубра макъыет йикисне. Йыгъырмыкла са йыгъа дух гъы1рче руъусды вишири, минийихда хъуна минийды везирер ки гъаъ а1гъа1ч1ур.
Везирес тина ка гъы1рч гьувгур, гьеми арыды миние рухьура пачагьад духарда, рых гьети ха1йван йывы1х. Руъура гъы1рчед джубра, яхара, хъибхьура гьеми улюла сувургара, ха1р багьанадыхьван, гьеми гада рыкъа1 игъибхьура. Садахьур гакъ хьур гакъыд, рыкъы1д къирхыда са рыш решере суркьур а. Вы гьили ад риъи, шыв гьаъад риъи, гьалды риъи, хьур, хулкара пачагьад духара.
Зы ки Хинд пачагьлыгъад пачагьад рыш риъи. Зы рышбишихьван сайир гьаъас а1гъа1рч1уйне, е юкьсура далхури, садахьур некьик кирхьур ыйвандыла саъ лирхьур гьемиди гергыр анириъи. Гадиес гьеми рышед гунагь вуруъура, джухьван лахърабгъура йиванды. Рыкъа1 гьемибыр хъит1ид, са лукуд калды харабыр ха1сил руъура. Гьеми рышере рухьура, зас сархас йигара, зы кьа1чи ришир а, зы саъ саругъ. Гадиере саъ сарубгъура гьеми харабырмыд бегеде, рыш харабырма аъ а1рубч1ура, гадаки гьанийихьван джубра гъана руъура, гьеми рыш вышди джарац1ыр. Гакъама ми риъи сахьусды писды эдемиер дуъулед джин, рышед дюнды увч1ур ад. Гьеми джинере джуду хынимешде рухьура, хынимер гъийгъа за вес джигьилды, кукды гада йиркьыр а. Нин джан, гьака ес гьа гада улес, ихьды ухьунбыр тух гьаъас. Мимыд ун йишийне, гадиес гич1 вырыхы1ре, гьамыъ зы йикье гьаъас мибише, ми зулумакла зы гихъирхьусдиш, хьур, фикир ваъара пачагьад духара.
Гьидыла и вас гич1ед, хулкара джинере. Захда душман хъу, гьанийила йиъи зас гич1ед, джываб хъывылц1ара пачагьад духара. Вы пачагьад дух дишме, рухьура джинере, ва гьа душманас шудаъ танга выгарди вияъ, гьа вахъла хъа1хъа1ч1ус. Гадиере рухьура, гьа тангымыхьван рази йикисдидиш, гьанийис изды джан лешус йигара а, гьадыла и зас гьанийыла гич1ед.
Иди Аллагьада кюмег ягъ ва вас, Аллагьара къутармиш гьаъас вы гьанийды зулумакла - выды душманад. Пачагьад дух лаъ ха1ле гакъыр, гьарый ваъара, гьай Аллагь, ва джываб вылц1ара белидиде хирхьуныйды, вада кюмег ягъа1нийис, ва къутармиш гьаъ белидеде хирхьуд. Изды душманакла гихъирхьусды ва вий кюмег, зы йикье гьаъас йигад душманакла.
Гьеми ч1елмыд ун йишид, джин сухъвургара, ха1лире лаъ ваъара, ч1ирире саъ хъаваъара. Ха1р багьанадыхьван, гьеми пачагьад дух, йыгъ, выш йидкьыр, везирер, незирер хъудишне халы хизынды лихъийкьара. Хала хъиркьыр йишид-йишид кал джуду дидис ихтилат гьаъара. Эккене бизар йишир, джинешде, шийт1амашде йишир, амыр вылц1ара джуду тимбыйды везирешис, духарыхьван сигыд везир джуду бегеде гьака, хьур. Йирт1е, сирт1е гьыъыр, йихире пачагьад бегеде гьеми духарыхьван сигыд везир. Гьа везирехьван гьалгасма, пачагьара джуду хылихьде гид джаллаташде гьеминийды кьул лубкьас вылц1ара, гьис хьурди мадды везирешис ки гьац1ын бадана. Гьеми ихтилатахьван пачагьара везиреде рухьура, вы изды ихтибар гъад везир йиъи, гьадыла зы вахда хъац1ус, гьис йиъиди Юнус духтурас зы йик1е гьаъас йигад йиъийди.

«Ва йихь, шыв темба1гь ваъасди гьа духтурас? - Шад йишир везире рухьура, - сидига гьанийхда сес ваъас, йиркьыйне кьул лубкьа ваъ, гьадыхьван гьанийды белимыкла еве гийдхьусы. Вы гьание арцасма, вы пачагь йиъи, ва гьа арца гьаъ».
Гьакь йиъи изды вазир, хьур, шад руъура пачагь, дар-ха1ле сидиргара духтурахда сес ваъас. Духтур шад йишир, гьайвыр ягъмиш йишир, яхыр руъура пачагьахда.
Пачагьара Юнусда хулкара: «Гьац1арама вас, гьидид бадана за вахда сес выъыд йиъиди? Зас вы йикье гьаъас йигара».
Духтур Юнус мат йишир гергара, гьеми шыв хабар виъи, хьур. «Пачагь, сагъ йишид пачагь, шыв себеб вишир ва зы йикье гьаъад, зак шыв тахсир кинийиъи?»
«Зас хабар ливкьыр ай, ва зы ахтармиш гьаъара, изды пачагьлыгъа йиркьыр зы йикье гьаъас на».
Сес выъыр джаллатахда, рухьура: «Минийды кьул лубкьа, тупчиедаа азад даъ минийды наха1сва1ликла».
«Инсаф ваъ зас, джан пачагь, Аллара вес ки ваъаси, зы йикье маъ, вес ки Аллагьара зулум хъывыси», - текрар гьыъыри духтурара пачагь.
«Гьай ифрит, за вада ка, миннет ваъара а, йикье маъ, хьур, амма ва инсаф выъыр диш, гьис хьурди выды йик1е зы йикье гьыъын йиъи ад. Ва изды хыле шивди выр, хъыъыд кал, гьаса зас кывыр, ва зы йикье ки гьаъас».
«Гьай пачагь, за вы хъыъынид сагъул виъиме ва зас ваъад?»
Пачагьара рухьура: «Выды йыхва1лис ваъараъад писвалды виъи.»
Джаллатахда сес выъыр йиркьыр, хъилт1ере Юнусды улабахда ц1ырык1, гъаъ эгъет1ир тур кьул лубкьасды вишир.
Лал ивир ешере Юнус-духтур гьынк1а1ды лирхьур, чапрымы сирхьур а.
Выдж йикье гьаъасды гьекъийкъатвалды вац1ыйне, Юнуса пачагьада рухьура: «Гьай джан пачагь, зы къутармиш йикисне диш, миннет виъи, изды ахиримджи дилег вада ха. Ихтияр вий, за хала хъыхыр, изды ярада, дустада гьухьуси, зы гьили кихьисды, изды китабыр инсындис пай гьаъаси, мадад джаррягьа1шис пай гьаъаси, мадад джаррягьа1ше ишлемиш гьыъый хьур.
Захда гьасад китаб а, лап эккене багьад, гьалыхдана адишды, гьа ки за вас пешкеш гьаъас, ва гьа ваала ки багьана у1х.»
«Шиви гьа китабак кид?», - хулкара пачагьара Юнусда.
Юнуса рухьура: «Гьадик гьадухъунды карбыр ки, кьыле гьыъыр ладжат1усды, гьис хьурди гьадид сир гьац1аси изды кьул лубкьудыла хъуъ. Хьиб джар ливидыла хъуъ, ва кьыле гьаъ хьибыдхьусды джарга гьа джарад гадыхъды суруула, хьели изды лубкьуд келле вахьван валгаси, ва шыв худкурди, вас джывабыр хъывыси».
Пачагьас таджиб руъура гьухьусдыхъунды, кьалкьара руъура, са саягъ йишид ка хулкара: «Гьай духтур, выды кьул лубкьыда хъуъ, шууна и захьван валгасды?»
«Бес, гьай пачагь, дишды за вада рухьуд ийме?»
Пачагьа рухьура: «Вагь, гьеми карбыр бала таджибды карбыр йиъи».
Ха1р багьанадыхьван, джуду къаривылар ки хъуна духтур хала сихъиргара. Юнуса хала хъыхьыр джуды кар гьабгура. Духтур Юнус хъиркьыр пачагьад улихьде лузури, бегеде ки кьва1р къаривылар ки гий, хыле ки са йисе йишид китаб ха, са къаб ки хай ари ху1р калды ад. Юнус а сукьур, хыле къаб лешур, гьади ывъара гьа ху1ркалды кар, дюз выъыр, рухьура: «Пачагь, ма гьеми китаб, амма изды кьул лувуркьама ачых маъ, лубкьудыла хъуъ, кьул ивихь са синие. Синие ивхьидыла хъуъ, ху1ре вяхва1рке ваъ эбир хъиджибкьын бадана. Хьели ачых гьаъ китаб»
Китаб хыле лешуда хъуъ, пачагьара кьул лубкас вылц1ара.
Гьабт1ур кьул ивилхьере синие, гъы1вхы1р ху1р эбир хъаврат1ура. Духтурад кьулире улабыр ачых гьаъара, пачагьада рухьура: «Ачых гьаъ китаб.»
Пачагьара ачых гьаъара китаб, амма джарбыр киджидхъыр а, гьа гедене пачагьара т1или г1але ивхьир, сывхьа1 ваъара, джар ливесне, хьели кьва1бхьусды, хьибхьусды джарбыр ачых руъура ка1ч1ури. Пачагьара ливере рыхьы1б джар, гакъыр сешун гьилине кидиш, са ха1рф кидиш.
«Ачых гьаъ, - рухьура духтурад кьулире, - генеки са джар». Лиере а пачагьара джарбыр, са арыдыла ка гьеминийды беден кьалкьара руъура, гьис хьурди духтурара гьа китабак кеткыр ай авгъу, гьа авгъуере бедендис хабар выр ай.
Хьели гийкьара пачагь, джуду джандис авгъу диъир ад. Духтур Юнусды кьулире рухьура: «Гьай пачагь, ва накьудид элдис пачагьвалды, халкь бадана чалыш йишир гьакь гьыъыр диш. Эгер вада диванмыд гьакь хайдин, Аллагьара вас ки дюзды гьакь высий. Ва езидыхъунды тиканад кулбыр, выды аа, уу быч1имысна кихьаъ. Ва валаетдис выъыри писвалды вас пачагьвалды ывгыйне.»
Духтурад келле гьеми ч1елмыхьван гихъивхьири, гихъивхьиныхьван, пачагь кирхьур лубкура, йикьири.
«Гьамыъ, гьай ифрит, вас ки гьац1, эгер пачагьара джус йыхвалды выъыд духтур йикье джыъырийдин, пачагь выдж ки сагъна аргасий.
Ва зас миннет выъынире, динды, имынды йиркьыр диш.
Ва фикир, хиял тек са зы йикье гьыъын вишири выды. Гъийгъа гьа Аллагьара изды ки йик1е ра1хим ивесий.
Вы парче ухъувгъур, хьиды худжувгъухьна.»
Ми арыды ифрите лал кывъара: «Миннет виъи вахьде, лап1к1ачи, зы залым йиъинехъун, вы ма1гъв, вы ра1химли йиш. За кьин гьаъара вас, мидыла хъуъ ва шыв гьухьурди, за ваъ хьур гьухьус диш».
Лап1к1ачиере кьин кывылц1ара ифритес, за йыхвалды дишне писвалды ваъас диш.
Шуше ачых хъаваъара, ара гъаъ хьум ки хъуна гъаъ а1хъа1гъу1ре хьумакла ифрит. Ифритере парче мык1 ывхы1р дерягьа хахъабгъура. Лап1к1ачиес парч ифрите дерягьа хъерупхьуд ка гьувгуйне, гич1 вырыхы1ре, выдж йик1е гьаъасды кал гьагур.
Гьайвырди ифритеде рухьура: «За вас кьин кывыд йиъи мысна ки мыхьчебыр джаъасна. За вада гьухьурийме, эгер пачагь духтура вефалы йиширийдин, Аллагь пачагьа ки вефалы йикисий».
Ифритере яхъ гьыъыр, хьура га1ч1ур, лап1к1ачиеде рухьура: «Захда хъуна йыкьа».
Лап1к1ачи гич1 ана ка еримиш руъура ифритед джубра, баджагьат зы минийды хыла гихъийбхьуд, хьур.
Ифрит йиъи, гьа юлба юл, чулба чул, мамзилде мамзил къадды миназыла, эхир са джигиди ледыркьара.
«Захда хъуна йикьа, - рухьура ифрите лап1к1ачиеде, - уьр а джигиди».
Ифрите лап1к1ачиеде кийис вылц1ара чил, балугъ хывакь, хьур.
Лап1к1ачи гакъыд, гьеми уьрек ха1р джурад рангад балугъмар ки: джагварды, ирды, ха1лды. Лап1к1ачиес гьеми карды эккене таджиб руъура. Мибыр гьагуйне, лап1к1ачи шад руъура, яраб гьемибыр гьилаиди Аллагьара яратмиш гьыъыбыр йиъийди, хьур.
Ифрите рухьура: «Рых гьа йывды джурудид балугъмар хакьыр султанад бегеде хана. Гьание вас гьамыхъаъ къизил, гымыш выс, вы девлетли йикиси.
Ва зас багъышлемиш гьаъ, зы хъу1гъу1с, хьибыд гьа1гъзырна мыед веш сен йиъи зас гьамыъ гьувгур а накьудид хьесым. Гьаса йишийне, ва йыгъа сада дишне мида балугъ хымырвыкь».
Ифрите лаъ кеп1ир мык1 а сывхыйне, джил кьат1 вуруъура, лап1к1ачиес сагъулбыр гьыъыр ара саъ накьудыхьде хъа1пхы1р.
Лап1к1ачи хъу1гъу1ре шерди, таджиб йишир, ифрит шууна накьудыхьде хъа1рхы1рди.
Ифрите тапширмиш гьыъыд ка, лап1к1ачи балугъ хана руъура султанахда, гьанийис къавырма выъыр кивий хьур. Султан гьеми карды эккене рази йишир, таджиб руъура, мисед балугъ джуду яшинды гьувгуд диш, хьур. Джуду вазирешде вылц1ара гьеми балугъ ваъ, хьур. Султана рышехда сес выъыр рухьура: «Гаракь, джан рыш, шыв гьа1джайибды балугъ виъиди, вы гъилы, кьулу лурзур, дидис балугъ къавырмиш ваъ».
Султана везиреде рухьура: «Гьеми лап1к1ачиес са йукьуб гьа1беси вияъ». Везире вылц1ара лап1к1ачиес гьа1бесибыр, гьайвыр гьеминие джуду халатад джибе а1хтиет хъаъара, гьадухъун ки шад руъура дуьнйа джус выд ка.
Ха1р хылис шыв лазим иди, герек иди лепшура, хъыхьыр къари шад раъас, хьур.
Хабар гьила выс, хабар Султанад рышекла балугъ къавырмиш ваъарад. Гьеми рышере тавасар ливхьир, ха1редид ук1 ки ывъыр, бик1ере йишийне, балугъ у ивере. Са сур къавырмиш йишир, ти суруу сувка выъыныхьван, садахьур улесдыбыр гьаъад гъа1нды халды мас кьат1 йишир ара гъаъ руръура са джигьил хьыдылды, уфтанди буй-бухах гъад, муварт калды хьесым гъад, йипакад шал гъад, ха1лды рангад сачах хъуд, убра эккед халхалагбыр, хыле т1ыбыхъбыр, т1илаба багьад къаш ад тыба1ъа1лбыр, хыле ки нацалды к1аш хад.

Гьеми ч1елмыд ун йишийне, зас дуьнйа мыч1ахъа вишир, зас зы гьили ади хъац1ыр диш.
Маа къариед ун руъура, сухуьрчиеда хулкара а: «Яраб вахда мида мидиъ шывга г1а1ле ихьисды амыхь?»
«Тини гид джемед г1ал ачых гьаъ, гьади аъна кьу1лер гьухьуд ц1ыс а».
Лешур вуъулере гьеми кьу1лешды улесды. Гьемида зы гийкьыри, изды къари ки къаранений риъид. Хылала саъ са1хъа1ч1ур дюз руъура аъ паджиле, лешур тур къариед хыла аъ ырхы1ре суху1рчиеде, амма йикьир диш, хы1рхы1рлемиш йишир гелгара, тур ки хахъагъур зы гъаъ хъу1гъу1ре.
Выше мадана зы лихъийкьара хала, шешун джыъыд ка, зы гийхьир сухъулкьара.
Йоква1с ка къари хъу1рире хала, джац1икьасды гьыъыр къари аъ риъи, гъаъ риъи, ч1ел ки ваъардиш, зас ки гьанийыла гич1ере руъура.
Гьеми йыгъа къариере ч1арбыр кулкьара, гьис хьурди изды нин рикьир а рухьура, гьадис гюре зас гъийгъа решес йигара рухьура.
«Вас шывга гьаъ, - рухьура гадиере, - за вада ч1ел ваъас диш».
Къариере лы1хды валыг ки лыъыр джу ридж ретере, решере, эли-аа сертере.
Быгады йыгъа гьеми къариере сабыйды халыкла гьаъара сыр калды, гьади гыргара джуду суху1рчи, гьанийды эйлуг гьаъара суруркьара. Укьмыд дарманбыр, везелинбыр келкара, чахырбыр кывылц1ара ха, амма гьеми суху1рчи, гьеми гадиере тур ыхы1дахъуъ, хъалгардиший.
Гьаса, гьаса сен литхьур, за ки сабыр увуху1р, гийхьир ч1ел ки джывыъыр лет1ири. Ха1р йыгъа къари суху1рчиед бегеде суруркьарай, гьанийды эйлугбыр гьаъара. Эхир зада гъыд хъивихис йишир диш.
За къариехда лалбыр гьаъара, ха1р йигъа гьа кутад бейде гьили ад риъи, хьур. Гьеми ч1илмыд ун йишийне, къари джинешде руръура, ва и рухьура изды суху1рчия гьеми йыгъ-выш йыгыд, ва йиъи гьа лал гьыъыд.
Минийды лал, гьарыйбыр гьагуйне, за тур лешур гьеминийыхда гьай вылц1ара, рикье раъас, хьур. Ридж рикье раъасды гьац1ыйне, гьеминие лаъ лурзур, джац1ад чилмыла, захдана суркур, суху1рбыр гьыъыр, закла ери эдемиед, ери ки духлад йишир. Зада я лаъ лухъузас, я а сухъукьас йишир диш, гьадыла хъуъ зы я йикьибышик кидиш, я сагъдыбышик.
Зала саваенди сиъин шегьерди ад илсанашикла юкьды рангад балугъмар гьыъыр, джагвардыбыр мусурманар дыъыр, ирдыбыр ц1ыес икрам гьаъадбыр дыъыр, ха1лды рангадбыр хачпаразар дыъыр, кьы1бдыбыр джавыдар дыъыр.
Юкьды къураматмыкла гьыъыр юкьуд бан, йы1кьдыхуда ки выъыр гьа балугъмар ад уьр.
Гьадыла саваенди гьание зас ха1р йыгъа къамчи гъивирхьере веше риджеким, изды джандик са сагъды джига кимадиш, эбире былатмиш гьаъара. Хьели за у лахъаъара ч1идк1ыд валыгмар, гъара ки йипакад халат лахъаъара.
Ма гьеми гада ешере Султана рухьура: «Ва изды хаджалат артух гьыъыри, бес ридж гьамыъ гьили а, сыр лы1хды суху1рчи ки гьили а?»
Гьетини гид гюмбезиед аъна суху1рчи а, гьадид къаршиди ад хала къари а, йыгъа виригъ ливийне, сада риджеким къамчи гъивхьис. Изды лал лала вуруъура, амма зада сиръэс руъур диш гьа хъуъ хъараъас на.
Хьели гьа руръура суху1рчи ад джигиди, гьанийис чахыр кывыс, укьмыкла гьыъыд дарман кывыс.
Султана рухьура: «Валлагь, за вас куьмег гьаъаси, за эккед сываб къазамиш ваъас, валлагь, гада, за вас куьмег гьаъаси!»
Йаьква1йикьама гьемибыр ихтилатбыр гьаъара гедылгара.
Шилды йаьква1с Султан, лешур тур ки, субкура суху1рчи ад хараба, гакъыд ари чирагъданый ки ливк1ур а, яваъшене йыхьыр ырхы1ре суху1рчиед йик1е тур, йикье гьаъара.
Гьанийды майит йихир хьед ад кьуе хабгъура, хъургъур хъиркьыр Султан, суху1рчиед валыгмар ки лыъыр, субкьура гьанийды ера. Гъаъ виригъ йывхыйне ка ара гъаъ руръура къари, гадиед бегеде рыхьыр у гъадбыр хъаджир, хьели валыг лыхъыъыр, лешур чахырад къаб на укьмыд дарман суруркара суху1рчиехда.
Ми йиркьыр решере ка1рубч1ура: «Гьай изды кьухьды, са ч1ел гьадад гьис джаваъад, гьис джалгад вы захьван, сен хъишир а выды сесед ун джишир ад?».
Султана явашды калды, едед калды сесехьван рухьура: «Гьай вы аджаргыды, вахьван гьалгас дирис име, вахьван гьалгасды ха1л ама, выды выг1лид лалара на а1ъа1ре зы быш гьыъыр а, гьанийды къаргъышере зы кут-кьут гьыъыр а.Зы мысъиди хъикисды йиъий, ва гьанийис гъивирхьере, гьадыла зы хъиджишир ад». «Ва ихтияр выхьвна, джан кьухьды, за гьад гьабисагьа1т ачых хъаъас. - рухьура кавтар къариере суху1рчиеде. - Выды ч1ел зас амин виъи».
Гъаъ а1гъа1рч1ур, хыле лувуршере джем калды къаб, ари аъара хьед, шивдибыр кьыле гьыъыр, суху1рбыр гьыъыр гада ачых хъаъара.
Къариере рухьура гадиеде: «Зас вы улис гьагва маъ, тарг йиш гьемида, дишды за вы йикье гьаъас.»
Маа хъурургъур хъу1рире суху1рчи ад хала бегеде сухъуркьас, хьур.
Султана, сывырхыд сесехьван гьалгара ка1бч1ура, рухьура:
«Ва шегьердид инсанар на гьадид къураматбыр ачых хъыъырдиш, гьабыше ха1р наха1н зы быше-быркьа1 гьыъыр а, ха1р улмытдире джухьды ч1илыла захда къаргъыш гьаъара, гьабыр ки ачых хъадаъ.»
Са арыдыла ка Султана, сиръэбышдыбыр гьыъыр, рухьура: «Захда яваш, явашне кьуве хъу1вгъу1ре ад ка виъи.» Ми ч1елмыд ун йшийне, къари рахара рыхьыр шердид инсанар ачых хъадаъад суху1р кьыле ваъара. Гьа ха1лет телисима адухъундыбыр ачых хъу1дире, туканбыр, базарбыр ачых хъишир шерд гъилы лихъвирхьвара.
Маа Султанад бегеде хъиркьыр рухьура: «За вас йигад гьыъыр, джан са1хиб, гьамыъ за вы лаъ луза гьаъас, миди гьака выды уфтанды хыл зада.»
Бейде йиркьыныхьван, Султана тур ыхы1р гьеми рикье раъара. Хьели, гъаъ а1хъа1ч1унухьван, Султаныс гьабгура телисима ачых хъыъыд гада, тебрик гьаъара лузур ай ригиде азадва1ликла.
Гадиере Султанды хылис темени гьаъара. Султана хулкара гадиеда: «Вы гьемиди шегьерди сукьусиме, дишды захьван йикьасиме?» Гадиере дживаб хъывылц1ара: «Гьай Султан, вы никьик кинехъун, уях йиш, вас гьац1арама, изды шегьердид не выды шегьердид мамзил шудаъ йиъиди?»
- Гьац1ара, - рухьура Султана, - кьва1д йыгъ на сур йиъи.
Гадиере яхъ гьаъара рухьура: «Кьва1д сен не сур йиъи, гьа кьва1д йыгъ на кьат1 йиъи ихьды шерд телисима ивидыла, зы гьухьухьна, выды бейда гьеч гьилине айрылмиш йикис диш».
Султан эккене рази руъура: «Иди вы изды дух йиший, захда дух адиш».
Гьеми гадиере джуду нукеришис амыр вылцц1ара джва1ршис рыкъа1 ач1усды гьа1зырвалды ваъ, хьур.
Гьеми Султан на гада йиц1ды йигъа ягъмиш дуруъура. Ц1ысахьусды йигъа, ра1хъ савар хайирли выъыр рыкъа1 а1дубч1ура. Султаныс балана ц1иял йишир джуду валаетдыхда, шегьердыхда, инсанашихда.
Кьву1нды сыдыла на суруула сагъна-саламатна лехъдеркьара джуду валаетды. Гьеминийды вазирер, назирер шад дишир хъидкьыны, дишды ихдибар мабдиший гьахъвадгасий, хьур.
Султан тайин хъишир джуду таха сухъулкьара, йишид, йишид ка джуду вазирешис ихтилат гьаъара.
Вазиреше нубаракбыр гьаъара сагъна саламатна хъидкьыны. Хьели Султана вазиреде рухьура: «Сес ваъ лап1к1ачиехда, гьанийды себебехьван гьеми гадиед шегьер талисыма азад хъившир». Султана, лап1к1ачи йиркьыйне, хулкара, выды везиет, дуланаджагъ шууна йиъиди, яшайиш ама, адишме, шыв хынимер ади. Лап1к1ачие рухьура: «Валлагь, са дух на кьва1р рыш а, т1ыбыра на хылире дыъыд калдыбыр диъи.»
«Рых, - рухьура Султана, - гьабыр ки хана хъикьа».
Духарыкла гьаъара джуду ханыдид кьухьды, хьели везирвалды вылц1ара, силгара гадиед шегьерди Султанвалды ваъас.
Сабыйды рыш раъара Султана джус, сабыйды ки гьеми гадиес. Лап1к1ачиед балыймар дуруъура лап варлыд, бахтлыд балыер, джуьхьды девирды рышба1, пачагьады къариймар, духарыкла ки пачагь йишир.
Гьемидыхьван лап1к1ачиед махв лавурт1ара.