ГьаIйванмашиклаады махвбыр

Гелелийед не балалыйед махв

Авал-авал ани риъий Бы1кьбиче. Джихда ки ай кьва1б бала: Гелелий не Балалый. Нин руръурай дама, миммыс укь йыкьас, укь лыхьыр тухгема, хынимешис на1к выкьас. Хала гъаъ риъиди миние рухьура:
-Джан балыймар, зы дама рыхьыр ва1с улесды йыкьаси, ва1 гьалысна рак ачых маъ!
Са арыдыыла ка са «шамп», «шумп» ваъад ун а. Хьели ун руъура:
— Джан ниндыбыр, рак ачых гьаъ, зы выхьды нин риъи, — рухьура гьал иди.
— Вы ихьды нин диш. Ихьды нинды сес мадды виъи, га1дды, быт1раад, — рухьура миммыра.
Ми виъий Убул-бацый. Выхьыр, сес дегиш выъыр, ма хъу1вгъу1ре:
— Джан балыймар, рак ачых гьаъ, зы выхьды нин риъи! — рухьура.
— Вы ихьды нин диш, ихьды нинды хылабырмыы ч1ар гьад диш, — рухьура.
Выхьыр Убул-бацый, хылабырмыла ч1ар хъаъара. Ма вуруъура. Миммыра рухьура:
— Ихьды нинды т1илияа т1ыба1ъа1л гъай,- рухьура миммыра.
Гьамыъ ми выхьыр дама, т1ыбыхъ ки лаъара, т1илияа т1ыба1ъа1л ки. Хыл гьагва гьаъара, миммыра ки видж аъ сивиргара. Убул гьувгуйне, са хахрыди ывырха1ре, са пиче.
Дамаа хъиркьыд Бы1кьбиче, халды рак, гъу1л ачых и. Гьац1ыри минийс джис йишид сенед. Решере, решере дамыхдана суркури. Тинаа мидиъ виъина а кьа1сды сик1ик1ий:
— Гьай Бы1кьбиче, вы гьис решере? Шиви вада гьыъыд?
— Изды Гелелий не Балалый сувгур а, — рухьура миние решере, решере.
— Ва зас шыв выси, за гьабыр гьахъадгухьна? — рухьура Сик1ик1ий-бабара.
— Вас шыв йигарди ки выси, — рухьура миние.
-Иди захда быт1рана хъарац, за шыв гьухьурди гьаъ.
-Йишихь, — раази ришири Бы1кьбиче.
Дыхьыр хырыда ка дама, гьаъара мибише т1улбыр. Хьели сыдкьы1р т1улурмыклаа ваъара т1аджи. Дуьлхъере мибыр: гагь Бы1кьбиче аргъу1ре ара, гагь Сик1ик1ий баба. Мибыр дуьлхъед ка гьагуйне, миди вуруъура Убул-бацый. Мидире рухьура:
— Зы ки увугъ на выхьды т1аджие, зас ки ва1хьван вулхъас йигара.
— Буюр, ивиъ, — рухьура Сик1ик1ий-бабара. Ми ки увургъара, хьели сиенебишыхда Бы1кьбичере хала сес ваъара. Шамп, шумп — йибкьыри Убул-бацый риге, мидид джыбра — Сик1ик1ий-баба на Бы1кьбиче. Хала гьараа аъ эч1уд ка, Быкьбиче рыхьыр йываъшене ка Сик1ик1ий-бабыеде вылц1ара кант1. Миние лешур ми кант1 ырхы1ре ублид ухьне: араа гьаъ Гелелий не Балалый игъидхьури. Са шадвалдыбыр миди йишири! Сик1ик1ийне Бы1кьбичере миммы лахара хьылибыр, гьаъара мук1быр. Гьааса джва1р шадана тини сатыр, е миди хъидкьыри.

Урдухан-баба на гьанийды йикI гъад йиван

Ай-адиший, ай са эдеми. Джуду дур йиъий Урдухан-баба. Минийыхда ани виъий са йиван. Дуьнъйаады мидыла хъыгад шывга джухда адиший. Са ийлуг, са гьуьрмет ваъарай миние джуды йивандис: гьа1р йыгъа ахтармиш гьаъарай йыхана къалинды укь, серинды хьед ад джыгабыр, гьади сывырха1рей мидис хак. Гьемисе йыгьбыр липхьура, йиван кук вуруъура, иессиед йик1 шад руъура. Сада гакъыд Урдухан-баба, йиван йыгь йыгъала гьа1джиз вуруъура а. Бала фикир вишири минийс: «Шилды укь, мыкьды хьед. Шивдихь, йараб Аллагь, мидис камды?»-хьур, хиялак кибхьура Урдухан-баба.
Ми выше йыхьыр гакъасды вишири. Йыхьыр кулурма дагул руъура. Са сурвушаала хъуь ка вуруъура мидид бейде Си. Выхьыр, лювч1ур, йивиргара йиван, шинедне-хьумад ваъара. Хьели хъывгыр кибт1е хъаваъара. Са арыдыыла ка вуруъура чакькьал, къабан, сик1. Мибыр ки са-сана уу ла1гъу1ре, йивиргара йиван, хьели, гьадыла савайинди, сиенебыр ла1гьу1ре йивандид йыкьа1, ма йивиргара ми. Ми гедеэне Урдухан-баба йываъшене ка бейде йыхьыр, мибишихда туфанг сувка ваъара, рухьура:
— Гьы, душманар! Гьамыъ захьван далга, мидиъ суьдке!
Хыле хад туфанг гьувгуйне, гич1ере руъура миммыс, миннет ваъара:
— Зы викье мываъ, Урдухан-баба, за вас итире увц1ур ад хук гьувга ваъаси, — рухьура Сирире.
— За вас демег ац1ыд к1атар йыкьаси, — рухьура Чакькьалара.
— За выды мириеде хад навкьбыр лы1йха1 гьаъаси, дагьар, духул каъаси, — рухьура къабанара, — зы викье мываъ.
— Зы ки вас бакара викиси, Урдухан-баба, сихъивга зы, викье мываъ, — рухьура Сик1ире.
Миммыда ч1ел лювшур, ма йивандид бейде хъикьас диш, хьур, сиенебыр сихъиргара Урдухан-бабара. Архыйинене выдж хала хъиркьыр, сархара.
Йа1ква1с лаъ лузур гакъама, Чакькьалара гьа1йат ац1ы1д к1ат1ар йыдкьыр а, Къабанара лы1йхы1р а навкьбыр, Си йибкьыр лувзур а. Урдухан баба гьагуд ка, рухуьра, дирине гьа1зыр гьаъ хурджумбыр, вите, ит йагьмиш гьаъас.
Лешур дык1ый, ихьир хурджумырма, Сирды джыбра хъуна руъура Урдухан-баба дама. Дыхьыр, ледиркьара мибыр Бурухъна бана. Лап банад к1еъэлы гьад са кьухьды хук гьувгуйне, Сирире рухьура:
— Ми гьавай, гьадид ара-сур ац1ыр а итире. Гьамыъ эгъет1е ит.
Хыл Урдухан-бабара хьуъ сигыд ка, гьила-иди ун руъура:
— Урдухан-баба, гьа шиви выды бейде хад?
— Ч1а1нк1 виъи йихьаъ, — рухьура, вакьалкьара, Сибамбыере.
— Ч1а1нк1 виъи, — рухьура Урдухан бабыере.
— Бес выды ч1а1нк1ак убрабыр кид шуды и? — хулкара сесере.
— Гьабыр гуьлегмар и йихьаъ, — рухьура Сибамбыере.
— Гьабыр гуьлегмар и, — рухьура Урдухан бабыере.
— Лешур балта, гьигъене ка ч1а1нк1а1д йы1кьды йы1кь йы1х, — рухьура ми сесере.
Лешур балта, йыхана рыхы1ре минийе Сирды ба1л. Видж ки гид джигиди викьире. Дамаа угъу1вгъу1ре Сик1, мидире рухьура:
— Гьагуриме, зы ки вас бакара вишири! Зы джибкьырийдин, ву Сирире йикьисий. Гьадис мысиди йигара ад йиъий ми хука ад ит эгъэт1ес, амма джида джишийне, ву гьагур ай. Выды хылабара джис ит къазамиш гьаъас йигара йишир ай Сирис. Гьамыъ лешур усбыр хукахьде ягьмиш гаъ, хьели ц1ый хъаъ. Гъубагъмар хьумаала йахаси, гьа геде ва ит эгъет1е.
Сик1ире гьухьуд ка гьыъыр, Урдухан бабыере ац1а гьыъыри джуды дык1ыйбыр. Хьели Сик1ире ми дамаа гьаъ рыкъа1 ихъийири, видж дама хъа1бхы1ри, на1гьнибыр гьаъара, джиды гьа1мал бала гьац1ад джыбыр ливте ваъара, ваъара…