Ай, адиший са балад варлыд пачаалыгъ. Гьеми патишахахда ад текды са рыш риъий. Йыгъырмыкла са йыгъа пачагь на къари сыдкьы1р ширин-ширин су1гьбетбыр гьаъадикла арыди иблис ибхьудка кивилхьвара, лидибхьура пачагь на къари гьа1джетмы: выш бала, выш ц1ам гьакьаллы иди. Миние — зы, тиние — зы, хьур. Гьилды гьунарбили иди, яни къари ридж ассыллы риъи, выг1лире выдж йиъине, пачагьлыгъа нур литхьур а, бул-буллухды девле, хазна, хьыв былды валает виъидид себеб кар йиъид тестикь ва1лид гьу1джет руъура. Къари хъарацур-хъарацур выг1лихда кефи-буланмиш рухьура. Гьадис гюре ки, бала гьухьусдухъунды ассыллы-камаллы, гьакьаллы баджарахлы хьыдылды риъий къари. Йыхды насигьа1тмыд, кьул-кьулик кид, гьаъ-маъ рухьуд, сабыра гыргад выг1ыл.
Гьухьус йикиси джухьван бара-бар на пачагьвалды ваъарай, хьур. Ми арыди къари геркьыри джуды выг1лихда. Гьу гьа1летди суал вылц1ара выг1лис: «Выды фикирда, хьыле са гьидисне гидиш, име? Шыв йыхды гьаъарди, гьа выг1лешды йиъи, име? Хылешыла ассыллы сешун адиш, ва зас изды гьакьалдис кьимет вылц1ардиш, име?»
Пачагь са джурадире гахъыр къарияхда, хулкара: «Яни, шиви вала асыллыд? Зас гьац1ад ка сиене гвалахбыр зала ассыллы на йъидбыр йиъи, выды гьунарбыр, дамахбыр заладыбыр йиъи». Ми ч1елбыр гьагуйне, къари балана инджикли руръура пачагьала. Хъурургъур гене выг1лиде рухьура: «Эгер зы калды къари джирширийдин, выды пачагьлыгъ гебгасдиший, гьис хьурди шумуд на са элдис хуш джикисды гвалахбыр ва гьаъасий. Нече шумур тахсирсызна сабыр гьап1т1усий, шумныйды кьулабыр лаъасийдий гьалыс гьац1ый. Ва яки хъуд везиреше не незиреше шуды фендмыда хиесий. Шума за вы сабыра хъыгыри, нече шума за гьухьуды хъиркьыри. Выды хьура хъикьасды вишийне, лап балад карбыр а, изды баджарахбыр дишийдин, мисед хал-лах вахда йикисдиший».
Хъургъур мапачагьара къариеде рухьура: «Яхчи, иди дыкьа са меслягьа1т гьаъас. Яхда ад са рыш рывыси са касибед гадиес, гьание гьади шыв девле ваъарди гадкъаси». Гьеми шегьердида хырыда анидиъий хьва лап касиб нин не гьанийды тембел-тупал дух. Духарыс са гвалах ваъас йигардиший, не вац1ардиший. Нине уху1ре ад са тупал йиъий.
Гьамыъ пачагьад къари гьими гьа1джетды балана пашмал ришири. Геркьыри, выг1ыл джуду ч1илы лузасды. Шунага ки къариес пачагь гъы1диле хъаъас йигара руъура. «Гьай пачагь, гьис вас хьыле гьаса алчахана гьадубгура, бес шума выды незиреше, вазиреше шуды фендмыда хиере ай. Зы диший дин, выды валаетдид инсанаше лаъ люздюр, къалхмиш дишир хьыланмыхьван, т1аталмыхьван на ч1а1на1к1мыхьван хьура лийисий. Амма за вы меслегьа1тмы на сабыра хъыгадыла и валаетды сабыр ад».
Къариед са ч1ел выг1лире аъ кувургъура адиш. Эгъет1ид меслегьа1т рыш рывынид алгара. Къариед чалышвалдыбыр гьаваедбыр руъура. Пачагь джуду ч1илы мык ка лубзура. Амыр выр пачагьара джуду вазирешде, сес выъын гьа ниныхда на духарыхда. Пачагьад амыр везиреше гьу гьа1лет кьуле выгыргара. Хана хъидкьыр дух на нин. Ниныхда на духарыхда валгад дамар мабдиш, яраб шивдихь пачагьас екла йигад, хьур, фикирдире, къамара джанде йик1 алгардиш. Нине духарда, духара нинда хулкара, яраб шивдиъиди екла гьагуд тахсир, ивишид ч1ел, гьидид тахсир карар диъиди. Йик1иклана Аллахахьде дилегбыр, ми завалмыкла, белимыкла пачагьад зулумакла къутармиш даъ е, хьур. Аллах, Вы кюмег, Вакла са ра1хьим. Духарыхда бирданна валгасды миз мабдиш, гьеч хъафас мадиш, шин т1улкьара лузур а. Лап балана хийылди идхьур а нин не дух. Джва1р патишагьад хьури люздиклана хабар гьила выс, патишагьа, гъилыла кьулу гакъыр, мибышде рухьура: — За ва1хда сес выъынид себеб гьа виъи, изды рыш выды духарыс рывыъынид месъэле.
Ми чи1лирды ун йишийне, нин не дух са сынийыхда гадкъара, хьесыма ад ранг мааки гелъэре. ранг-ранг дишир быш дишир, люткесды ка гъаъ хъу1дире. Нинды йик1иыла хиял руъура, яраб миди е сагъна, саламатна гъаъ ихъитхьусимихь, хьур. Пачагь гийкьыр, гьу гьа1летди джуду везирешис амыр вылц1ара ишарамыхьван рыъа1 эхъедий, хьур. Вазир бегеде йиркьыр, нинде не духарда хылире гьагва гьаъара хъидирхьва, хьур. Патишагьара хыл лаъ гьыъыр гютке, хьур, гене ул ливир вазирахда, яни гьазырвалды выъыйхь, хьур, гьилды йыгъырма дыкьасди.
Вазирере хыл мыхрыс йыхы1р кьул саъ выъыр хьесымахъаъ гъаъ хъирхьыр. Нин не дух хьури гехъедир. Нин адабада ришир, гъилабыр литка йишир, шууна гъаъ хъиркьырди гьац1ардиш.
Тааки шерида гъаъ ихъдибхьума, инамиш диший, хьели хьесымала мермер хъеп1идкал йишири, убрымыра гьарш выъыр, дух хъиъимий, хьур, хъуъ гаркъыйне, джубра хъуд духарыкла са майит йишир ай. Нинды йик1 гьавыди хъидкьыр, гъилабак зар кихъитхьур еремиш хъидшир, таа ки хала лехъдеркьама. Хала хъидкьыд хайлинды вахт вишир джва1р джва1ршы хъу1дюмаа. Хьели духара нинда хулкара: «Гьай нин, гьамыъ е шыв чара ваъаси?». Нине джываб хъывылц1ара: «Джанинды, вада на ва шыв гьаъас йикис, Аллара кихьид кал йикиси, бел ки Илагьиере яхда са язухь гьаъад».
Йыгъырмыкла са йыгъа патишагьара силгара са векил хабар хана гьеми гьа1фтидис рыш сиригаси, хьур. Йыгъ руъура, выш руъура гьа1фте липхьур, хабар гьила выс, ху1ляхе джаъас, рыш сириргара. Леркьа раъара гьеми рыш нины на духары. Файтун гибт1ир, пачагьара пай-гвал ки вылц1ара джуды рышес. Дух на нин джва1ршда-джва1р сюдгюр а, шыв гьухьусди, шыв гьаъасди джац1ыр. Рыш мибышихьде герыркьара мибышды тегьер гьугвуйне. Ридж мибишихьан сахьусды лалгара ка1рч1ури. Бала-сагьа1л, са кьадар вахт липхьуйне, рыш гаркъыд, гадиес гьеч гвалахахьде хы1в гидиш, сиене нины гъа. Йыгъырмыкла са йыгъа суса рухьура нинде, быга ва васды хьыв ки лешур, хылид пеше ки лювшур къумшиехда эруч1. Халдыбыр, улед рагъадбыр изды за гьаъас. Йа1к ачых йишир инсан лаъ-саъ лузур вахт вишийне, нине джуду кьырыхъ ки лешур гъаъ къумшиехда руръура. Ми арыди патишагьад рышере субдур ху1р, кьу1люхъа1не кивир кьел, сийире лавашбыр, бегьем ришийне йихир сирхьире гъарадбыйды хала, ридж ки руръура къумшиед хала нинихьван. Хабар гьила выс, хабар выс тембел-тупал гадиекла. Вердишды сиене гьа1зырана нине йихире хьура сирхьид, гакъыд хала вышне адиш, ари йиркьыр, гъари йиркьыр — ваъ, га1ше и. Гьагвур улесды ад джигида, чарадиш, люъури. Хьывак кьарсысдан рышере игъибкьыр кьел кивир ай. Тупал-тембел гада гьулхьвара а хьидыхда, амма хьед бегеде йихид нин адиш, чара вишир диш, квазылды хыл йыхы1д — ари хьед адиш, ха1р багьанадыхьван, к1аз лювшур гьеми гада хидыхда руъура.
Хъидкьыр хьед тухгема рагъыр, сахъахыри. Са дайраады вахт липхьуйне лаъ кирхьуд, гъаъ гьанкьуъды виъи, маа га1ше йиъи, чара адиш, маа лаъ лузур джу-джус лукьмудид дад выъыр сукьуркьара. Пачагьад рышере гьа1р йыгъа гьаса гьаъарай. Са ч1илихьван, тупал гада маджбыр гьыъыр гвалах ваъас. Нинис джуду духарды т1ылбыр дегиш йишидкал гьагвуйне, таджиб руъура. Духарды т1ылбыр хъац1асна мадиш. Гипхьуд гвалах ваъара а. Са йыгъа пачагьад рыш гъу1лиде лурзур ад са базирген гъургъара а1ъ кывъара.