«Улицы разбитых фонарей»-хьур сериал киноя 90-хьусды сыдырма ад милицийшды гвалахад джетинвалдыбыр гьагва гьаъарай, амма гьу1мирди агьвалат мааки джетинди виъий. Шудаъ писды гьакьасабыр айди гьа гедене ихтилат мида саъна гьаъара а отставкади ад подполковнике Магомед Умарова (шикилек кид).
Улихьде гьанийкла кьва1б ч1ел. Гьа йиъи Агъачаулдады Буйнакский райондид. Кьыле выъыр Нижнее Казанище му1къа1 ад мехьтебе.
1979 — 1981 сыдырма Мурманский областе Полярный-хьур шегьерди старшина йиъий подводный лодкади. Гьада хъиркьыдаа Буйнакскади ГОВД-ле гвалаха а1ч1ур. 1985 сыда сигыр ай кьылеваъас дур ад Астраханский милицидид спецмехьтебе. Гьадыла хъуъ Буйнакский РОВД-ле гвалаха ана криминиальный милицидид кьухьды йишир.
2004 сыда контракт кит1ир армиди ай Чеченский Республикади. Шумаиди яраллы йишир больницама ирхьур, сиене сыт1а юкьуд сен йишир хъиркьыр Дагъыстанди, гьадыла хъуъ гвалах выъыр Буйнкскади (ЦПЭ).
Гьамыъ гьанийды гвалахаклады ц1амды ихтилатбыр.
«…Йаьква1с к1ыбди 23 майес 1998 сыда Буйнакский РОВД-лед кьухьние ягъмиш дыъыр сиъинбыр, кеет1ир 20 инсан ва кьат1 дыъыр группамыхьан. Сидыгыр Карамахи му1къа1 (Кадарский зонади ад ) гыргас следственный гвалахбыр прокуратурадид следователихьан А. Магомедовыхьан.
Магомед Абдулатипович бала йигит инсан йиъий, мыска кюмег вылц1ад джигьилешис.
Е рыкъа1 а1ч1ур гьувга выъыд му1къа1 паспортмыд уст1улад кьухьнийхьан Казим Казиевыхьан на участковый инспекторашды кьухьнийхьан Абдулла Арсланалиевыхьан. Чабанмахиди ледыркьади, ес гьагур шумуб иди машин не эскерешды валыгмар, бронежилетбыр ва хъесыммы ки маскабыр гъад инсанар. Ихьды машинед ра1хъ хывкьыр ракбыр тикетке гьаъара ка1ч1ур гъаъ эгъедиъ, хьур. Зы машине хьалабый гъай, Абдулла на Казим гьуъна. Гьабишды услаала е гедкьыр, гьабыр вахабистер диъид…
Гъаъ а1гъа1ч1р мадана лихьир автоматбыр ва ихьды ярахбыр два1ршде вияъ, хьур. Казиев на Арсланалиев сабыйдыбише йыкьа1 эдир, зы маддыбише. Гичь ливис, хьур, сивтере ка1ч1ур изды гъилабырмыд бегеде гюлле, за ваъ хьури. Ва гуджехьван ха1джешун бадана ярахбыр, за ки сивтир — за ки гъилабада. Гьа вахтинди зар гъана йыбкьыр ВАЗ 21099 машин, гъаъ а1гъа1ч1ур спортивныйбыр гъад гада, хадишне ярах ва гъадишне маска ки. Зада гьание тини вияъ, хьур, ярахбыр. За гьухьур, бегеде ма1гъ, хьур. Гьадыла саваенди сихъидга, хьур, изды юлдашер, е хъу1дис, хьур, са зиян джывыр джва1ршис. Са ц1амды вахтиндыла заргъана машинехьан йыркьыр Казиев Казим, лал ваъара: «Магомед, к1ыбди машине сукьа! Хаавгъ сиене, Абдулла яраллы гьыъыр а. К1ыбди больницади йыгыр йыгара!..». Зы машине сукьур, ва гьади мадана сюткир Буйнакскадыхдана. Рыкъа1 за хабар выъыр райотделес, е засадади итхьур а, хьур, са яраллы йиъи, кьыбди хирургад куьмег йыгара а, хьур. Больницади лийкьыда ихьды юлдаш йикьири…»
Йиъи правоохранителешды гвалах ти гедене бала джетинды виъий. Бала дырыхы1рей милициер, яраллы дуруъурай, гьадыла джигара руъура — гьац1ара халкьдис гьаъардиший гьабишды йигитвалдыбыр, гьабишик кине джуды Магомед Абдулатиповичды ки.
Гьухьур йыгара, гвалаха ана Умаровас шумаиди выр ай гвалахалад ва ху1кийметед наградабыр: орден Мужества (2000 сен), нагрудной знакбыр «За отличную службу в МВД» (1997сен), «За службу на Кавказе» (2002 сен), «Лучший сотрудник криминальной милиции» (2002 сен, 2004 сен), «За верность долгу», «За отличие в службе» (2004 сен).
Мадды гьанийды гвалахаклады ихтилат.
«9 майес 2004 сыда, контрактахьан Шали шегьерди ана сагьа1т йыгъа 3-диска тревогадихьан йыркьыр ОВД-ле. Гьади е — участковый уполномоченный Мещеряков С. не Востров А. ва гене хьибыр милици ай патрульно-постовой службади комендатурадид эскерешихьан сыт1а. Ес сивхир ай задача — Сержень-Юрт шегьердихдана дыхьыр ахтармиш гьаъ, хьур, машинбыр на ва розыскади ад инсанар.
ЗИЛ-131 машин не комендатурадид БРДМ (бронированная разведывательно-дозорная машина) хай еде. Зы Мещеряковыхьан ЗИЛед кабинади ай, Асеев М. не Востров А. кузова гъай. Шалиди аъ кадгъу1ди рыкъы1д гадыхъды суруу хьибды метриеде вишир взрыв. Гьадире яраллы дыъыр шофер, Мещеряков, Асеев ва Востров. За, контизиядыхда гаджакьыр, лягъу1д сахьусды куьмег выр Мещеряковыс на водителес. Куьмег лийкьыйне, е сиене Ханкалади санчасте дихир».
Гвалаха гъана Магомед Умаровас, эла саъ гьагва гьыъыбыр кидишне, балад сыдырма выр ай ха1рса наградабыр: медаль Жукова, «За воинскую доблесть» (2006 сен), «За боевое содружество» (2007 сен.). Участник боевых действий на Северном Кавказе (2007 сен.), гьанийыхда а почетный грамотабыр МВД Дагъыстанад, Чечнидид, Северный Осетиедид.
Гене сада мисед гвалах вишир:
«21 августас 2010 сыда кьухьние Буйнакскада сидыгыр ай Гунибский районди. Кьухьнийды ч1елмыхьан, Гунибди са хала аъна хадкьыр ай боевикер. Е ледкьыр ай бегьем руъуди операцие РД-дид МВД-дид СОБР-дид группадире йыгыд. Ихьды гвалах виъий дац1ара даъас мадды боевикер гьили ади.
Заданиеди ади зас садахьур ка фаам йишири кулбыр сит1ид, хьыбыл гъадишне ки. Зы лузур гахъыд, кулурма ыхы1р ай сабыйды дагул хъишид боевик. Гьарчед хыле граната хай, гадыхъды хылид т1илиеде чека хай, гардана ки автомат ай. За гьайвырды гьанийы субт1а выъыр пистолет.
Гьалгыр гьанийхьан, гьухьур, кам джишир ярахбыр аа сихьяъ, хьур, икьрар йиш, хьур. Захда хъацур боевик лукур хьесым саъна. Лешур хыляа граната чека еринды ихъивхьир. Арыдыла ка зас гьац1ыр, гьанийис 8 сен выр ад йиъид…»
Магомед Абдулатиповиче мисед зурбат гьу1мир ливир. Йик1 сихьир гвалах ваъара, гаджакьыр джуды хусуси къавгъумыхда на вахтиндыхда, куьмег вылц1ара мысга джигьил гвалахад юлдашешис.
2011 сыда 53 сен ине сигыр ай пенсияди, яраллы йишидыла. Гьадыла хъуъ ки гьанийда йикисий уфтанна гвалах ваъас, амма ихтияр вырдиш. Гьамыъ ки, гвалаха гъадишне хала ана, джат1ур диндж диш, мысга чалыш йиъи куьмег выс СВО-дид иштракчийшис, гьабишды хизанмыс джуды хизындихьан сыт1а.
«Гвалаха ана изды йишир юкьуд контузия. Элигъание зы а1хтиет гьыъыр писды гьакьасабырмыла, выр зас эккед гьу1мир, дывыр хынимер не хыдылар», – рухьура ай Магомед Абдулатиповиче.

Ширвани Айгунов
Мыха1д ч1илыла
Б. МЫХАIДЫ